Nieuws Plantenpest(er): tomato fruit blotch virus (Blunervirus solani; ToFBV)
Tomatentelers zijn nog niet volledig hersteld van de klap van het tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV), of er dient zich alweer een nieuw virus aan: tomato fruit blotch virus (ToFBV). Het plotselinge opduiken van dit virus brengt onzekerheid met zich mee en roept dringende vragen op bij onderzoekers, overheden en telers over de risico’s, diagnose en effectieve beheersing.
Wat is het en waar komt het voor?
ToFBV behoort tot het geslacht Blunervirus binnen de familie Kitaviridae en tot nu toe is enkel geweten dat het tomaat (Solanum lycopersicum) aantast. Dit virus werd voor het eerst geïdentificeerd in Italië in 2018 en is sindsdien ook gedetecteerd in Australië, Brazilië, Tunesië, Zwitserland en andere Europese landen. Daarnaast werden ToFBV sequenties gepubliceerd afkomstig van aardappelen (Solanum tuberosum) in Tunesië. Dit is echter de enige bron die spreekt over aardappelen, er is voorlopig geen andere indicatie dat ToFBV op natuurlijke wijze aardappel kan infecteren.
Ook in België werd ToFBV al vastgesteld. Dit gebeurde voor het eerst in 2022 tijdens een onderzoek naar ToBRFV in tomaten (FOD VVVL-project HARMSTAT). Na DNA analyse bleek het Belgische isolaat het meest nauw verwant te zijn aan een isolaat uit Italië (MK517478). Hetzelfde bedrijf kende een 2de uitbraak van ToFBV in 2024, maar het virus werd voorlopig nog niet elders vastgesteld in België.
Hoe schadelijk is dit virus en wat zijn de symptomen?
Aangezien het een relatief nieuw virus betreft, is de economische impact op de tomatenteelt en eventueel op andere gewassen nog niet volledig in te schatten. Bij tomaten veroorzaakt het virus voornamelijk symptomen op de vruchten, zoals onregelmatige en vlekvormige rijping, misvormingen zoals indeukingen en het verschijnen van donkere vlekken.
Op ILVO lopen op dit moment experimenten om meer info te bekomen over waardplanten, symptoomvorming en potentiële impact van het virus (FOD VVVL project VIRISK).
Hoe vindt de verspreiding van dit virus plaats?
De biologische en epidemiologische eigenschappen van ToFBV zijn nog niet volledig gekend. Uit onderzoek blijkt dat ToFBV niet mechanisch overdraagbaar is en ook niet via geïnfecteerde zaden verspreid wordt. Een Italiaans/Poolse samenwerking bevestigde intussen recent (2025) dat de tomatengalmijt (Aculops lycopersici) het virus verspreidt. Er werd immers opgemerkt dat ernstige virusschade in de teelt steeds gepaard ging met een ernstige mijtenaantasting. Dit was ook het gevalbij de uitbraak in België. Het lijkt er dus op dat een goede beheersing van de mijt ook een rechtstreeks effect heeft op de beheersing van ToFBV.
Wat doet ILVO?
Binnen het transnationale Euphresco-project VIRISK, gefinancierd door FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, wordt gewerkt aan een uitgebreide biologische karakterisering van ToFBV. Naast experimenten om waardplantenbereik, symptoomvorming en impact in kaart te brengen zal in dit project ook verder onderzoek uitgevoerd worden naar de vector (tomatengalmijt) door het uitvoeren van transmissietesten. Deze kennis is essentieel voor het verder vervolledigen van een risicoanalyse en vervolgens ook voor het optimaliseren en toepassen van doeltreffende beheersmaatregelen.